Stel: u woont al een paar jaar samen. De kosten van de boodschappen worden gedeeld, de hypotheek wordt iedere maand betaald en de bankrekening voor gezamenlijke kosten werkt prima. Misschien heeft u samen een huis gekocht, meubels aangeschaft of verbouwd.

Eigenlijk voelt het alsof alles gewoon goed geregeld is.

Totdat u uit elkaar gaat. Of één van u overlijdt.

Dan kan ineens blijken dat “samen leven” juridisch iets heel anders is dan “samen iets geregeld hebben”. Want waar getrouwde stellen en geregistreerde partners automatisch allerlei rechten en plichten hebben, geldt dat voor ongehuwde samenwoners veel minder.

En juist daarom kan een samenlevingscontract belangrijker zijn dan u misschien denkt.

 

“Maar we wonen toch al jaren samen?”

Dat klopt. Alleen ontstaan door samenwonen op zichzelf niet automatisch de rechten die veel mensen wellicht verwachten.

Er is bijvoorbeeld niks erfrechtelijk voor elkaar geregeld. En als één van de samenwoners geld investeert in iets dat juridisch van de ander is, betekent dat niet automatisch dat dat bedrag later eenvoudig kan worden teruggevraagd.

Zolang alles goed gaat, merkt u daar vaak weinig van.

Maar juist bij een overlijden, een relatiebreuk of een grote financiële beslissing worden die verschillen ineens belangrijk.

Dan wilt u niet pas ontdekken dat u allebei een heel ander beeld had van wat “van ons samen” betekende.

 

Wat betekent dit voor u?

 

1) “We delen toch gewoon alle kosten?”

Waarschijnlijk wel. Maar hoe precies?

Betaalt u ieder de helft? Of naar verhouding van inkomen? En wat gebeurt er wanneer één van u tijdelijk minder gaat verdienen, bijvoorbeeld door ziekte, ouderschapsverlof of een carrièreswitch?

In een samenlevingscontract kunt u hierover duidelijke afspraken maken.

Dat klinkt misschien wat formeel voor iets alledaags als boodschappen en energierekeningen. Toch voorkomt juist duidelijkheid over gewone geldzaken vaak discussie wanneer de situatie verandert.

 

2) “Wat we samen kopen, is toch van ons samen?”

Niet altijd.

Bij een bankstel of televisie zal daar meestal geen groot probleem over ontstaan. Bij een woning, beleggingen of flinke verbouwing kan dat anders liggen.

Stel bijvoorbeeld dat de woning alleen op naam van uw partner staat, maar u betaalt wel € 40.000 mee aan een verbouwing. Dan is het verstandig vooraf vast te leggen wat er met die investering gebeurt wanneer u later uit elkaar gaat of de woning wordt verkocht.

Een samenlevingscontract kan afspraken bevatten over zulke vergoedingsrechten.

Dat betekent simpel gezegd: wie heeft welk bedrag ingebracht en wanneer moet dat eventueel worden terugbetaald?

 

3) “Als mijn partner overlijdt, blijft alles toch bij mij?”

Dat is een voorkomende misvatting.

Ongehuwde samenwoners zijn namelijk niet vanzelf elkaars erfgenaam. Zonder testament zal het vermogen van uw partner na overlijden naar kinderen, ouders, broers of zussen gaan.

In een samenlevingscontract kunt u wel afspraken maken over wat er bij overlijden met bepaalde gezamenlijke bezittingen gebeurt. Vaak wordt daarvoor een zogenoemd verblijvingsbeding opgenomen. Daarin legt u bijvoorbeeld vast welke rechten de langstlevende partner heeft ten aanzien van goederen die u samen bezit.

Maar let op: daarmee is niet automatisch de hele nalatenschap geregeld. Juist daarom worden een samenlevingscontract en een testament vaak naast elkaar bekeken.

 

4) “Kunnen we ook afspraken maken over ons vermogen?”

Ja.

Sommige stellen willen bijvoorbeeld vastleggen dat hun vermogens bij overlijden of het einde van hun relatie op een bepaalde manier met elkaar worden verrekend. Dat kan via een zogenoemd finaal verrekenbeding.

Dat klinkt ingewikkelder dan het hoeft te zijn.

In de kern spreekt u af hoe u bepaalde vermogensbestanddelen later financieel tussen u beiden wenst te verdelen of te verrekenen.

Daar kunnen ook fiscale voordelen aan zitten. Uit gepubliceerd fiscaal beleid blijkt dat het opnemen van zo’n beding onder bepaalde voorwaarden niet als schenking wordt beschouwt in het geval partners op dat moment fiscale partners van elkaar zijn.

Juist bij dit soort afspraken geldt daarom: laat u goed voorlichten over wat in uw situatie zou kunnen passen.

 

5) “We zijn toch gewoon partners voor de verzekering en het pensioen?”

Dat hoeft niet automatisch zo te zijn.

Ook bij een levensverzekering of partnerpensioen kan het verschil maken of u alleen samenwoont of uw relatie ook juridisch heeft vastgelegd. Verzekeraars en pensioenuitvoerders kunnen namelijk voorwaarden stellen aan de vraag wie zij als partner beschouwen. Vaak stellen zij de eis dat er een notarieel samenlevingscontract moet zijn opgesteld.

Let wel op: na het opstellen van het samenlevingscontract, dat de desbetreffende verzekeraar en/of pensioenuitvoerder hiervan in kennis wordt gesteld.

 

Een praktijkvoorbeeld: samen een huis, maar niets vastgelegd

Een uitspraak van de Rechtbank Amsterdam van 26 november 2025 (ECLI:NL:RBAMS:2025:9467) laat goed zien wat er kan gebeuren als ongehuwde partners niets hebben vastgelegd.

Een ongehuwd stel woonde samen en had gezamenlijk een woning gekocht. Er was geen notarieel samenlevingscontract en ook geen testament.

Na een aantal jaren samenwonen overleed de vrouw. Toen kwamen de gevolgen van het ontbreken van een samenlevingscontract en testament aan het licht.

Haar eigendom in de woning ging niet automatisch naar haar partner. Omdat zij geen testament had gemaakt, golden de wettelijke regels van het erfrecht waardoor haar volwassen dochter haar enige erfgename was.

De achterblijvende partner wilde graag in de woning blijven wonen. Hij vroeg de rechter of hij het aandeel van de dochter kon overnemen en haar vervolgens in termijnen kon uitbetalen. De rechter ging daar niet in mee. Verkoop van de woning was een duidelijke mogelijkheid om tot een verdeling te komen. Bovendien was er onvoldoende zekerheid dat de voorgestelde betalingsregeling daadwerkelijk zou kunnen worden nagekomen.

Maar daar bleef het niet bij.

Er was ook een levensverzekering. De partner dacht dat hij voor die verzekering als “partner” zou worden gezien. De verzekeraar stelde voor ongehuwd samenwonenden echter als voorwaarde dat er een notarieel samenlevingscontract moest zijn.

Dat contract was er niet. Daardoor kwam ook de uitkering uit de levensverzekering bij de dochter terecht.

De casus laat goed zien dat zonder samenlevingscontract en/of testament, de wet in sommige gevallen voor vervelende situaties kan zorgen.

 

En hoe zit het met belasting?

Ook daar kan een notarieel samenlevingscontract een rol spelen.

Wanneer u aan de wettelijke voorwaarden voldoet, kan samenwonen met een notarieel samenlevingscontract ertoe leiden dat u voor bepaalde belastingen als fiscale partners wordt behandeld.

Dat kan onder meer relevant zijn voor de inkomstenbelasting en erfbelasting.

 

Wanneer komt de notaris in beeld?

Voor beginnend samenwoners komt de notaris bijvoorbeeld in beeld zodra uw financiële en persoonlijke situatie steeds meer met die van uw partner verweven raakt en u daarover duidelijke afspraken wilt maken en bepaalde waarborgen wilt vastleggen.

Bijvoorbeeld wanneer u:

• samen een woning koopt;
• gezamenlijk gaat sparen of investeren;
• geld steekt in een woning van één van beiden;
• wilt afspreken hoe u de huishoudelijke kosten verdeelt;
• elkaar wilt beschermen bij overlijden;
• wilt regelen wat er met gezamenlijke bezittingen gebeurt;
• afspraken wilt maken over vermogen;
• uw nalatenschap wil regelen door middel van afspraken in het samenlevingscontract of middels een testament;
• een levenstestament wilt opstellen, zodat iemand die u vertrouwt, bijvoorbeeld uw partner, namens u uw financiële en vermogensrechtelijke belangen kan behartigen en – als u dat wenst – ook bepaalde persoonlijke en medische zaken kan regelen wanneer u dat zelf tijdelijk of blijvend niet meer kunt.

 

De notaris kan samen met u bekijken welke afspraken nodig zijn en welke juist niet.

Een goed samenlevingscontract is geen standaardpakket dat u uit een la trekt. Een stel met twee gelijke inkomens en een gezamenlijke koopwoning heeft andere aandachtspunten dan een stel waarbij één partner ondernemer is en de ander in diens woning trekt.

 

Checklist: hoe goed heeft u het samen geregeld?

Loop deze vragen eens langs:

• Staat duidelijk vast wie welke vaste lasten betaalt?
• Weet u van wie grote bezittingen juridisch zijn?
• Heeft één van u geld geïnvesteerd in bezit van de ander?
• Heeft u afgesproken wat er bij een relatiebreuk gebeurt?
• Weet u wat er met gezamenlijke bezittingen gebeurt als één van u overlijdt?
• Heeft u gecontroleerd of u elkaar daadwerkelijk als erfgenaam heeft aangewezen?
• Sluiten uw testament, samenlevingscontract, pensioen en verzekeringen op elkaar aan?

 

Kunt u meerdere vragen niet direct beantwoorden? Dan is dat meestal een goed moment om uw afspraken eens naast elkaar te leggen.

 

Tot slot

Samenwonen begint meestal niet met een juridisch plan.

Het begint met een tandenborstel die blijft liggen. Een sleutel erbij. Een gezamenlijke rekening. Misschien uiteindelijk een huis.

En juist daardoor groeien levens ongemerkt steeds verder in elkaar.

Daar ligt ook de waarde van goede afspraken: zo kunt u ervoor zorgen dat wat u samen voor ogen heeft, ook daadwerkelijk zo juridisch is geregeld.

Wilt u weten of uw afspraken nog passen bij uw huidige situatie? Dan kan het verstandig zijn om uw samenlevingscontract, testament en andere regelingen eens gezamenlijk te laten bekijken.

 

Wilt u meer weten of direct een afspraak maken? Neem gerust contact op met ons kantoor – wij helpen u graag verder.